<< Chapter < Page Chapter >> Page >

Natuurwetenskappe

Graad 9

Die aarde, sterrestelsels en ruimteprogramme

Module 16

Komete en ander ruimtereisigers

Komete is stukke ys en rots wat in wentelbane rondom die son beweeg. Wetenskaplikes reken dis oorblyfsels van die ontstaan van ons sonnestelsel. Die meeste oorblyfsels naby aan die son is egter vernietig. Slegs dié in die koue dele agter Neptunus en Pluto bestaan nog. Hulle kom uit ’n gebied wat Kuiper se Gordel genoem word.

’n Komeet bestaan uit drie dele:

  • ’n kern (meestal rots, ys en koolstof)
  • ’n newelomtrek of koma
  • ’n stert (veroorsaak deur verhittting en sonstrale se weerkaatsing)

Astronome word vereer deur hulle name te koppel aan ’n komeet, indien hulle so ’n ruimtereisiger vir die eerste keer sou opteken. So byvoorbeeld het komeet Hale-Bopp sy naam gekry toe Alan Hale en Thomas Bopp dit op dieselfde tydstip gesien en geregistreer het. In 1997 het hierdie komeet naby die aarde verby beweeg en het groot opspraak verwek, veral aangesien sy kern 40 km in deursnit was.

Komete beweeg in ovale bane om die son en word as gevolg van die aantrekkingskrag om die son geswaai. Soms wanneer wentelbane kruis, kan groot botsings plaasvind.

So het komeet Shoemaker-Levy 9 die planeet Jupiter in Julie 1994 met fragmente bestook. Dit is op televisie uitgesaai en miljoene mense het na hierdie fenomeen gekyk. ( www.dustbunny.com/afk/planets/jupiter/jupimpact.htm )

Halley se komeet is ook in 1986 hier in Suid-Afrika dopgehou. Dit neem 76 jaar om om die son te wentel.

Komete het na alle waarskynlikheid bygedra tot die vorming van ons planeet en het waarskynlik koolstof en water na ons planeet gebring.

Meteoriete

  • Partikels wat deur die ruimte beweeg, noem ons meteoriete. Wanneer groter meteoriete planete tref, veroorsaak dit groot kraters. So is die kraters op die maan gevorm. Van ons grootste kraters is die een by Pretoria, die Tswaing-krater, asook die Vredefort-koepel in Noordwes.
  • Duisende tonne klein meteoriete tref gewoonlik die aarde elke dag, maar meeste is so klein soos sandkorrels. Wanneer hulle egter die aarde se atmosfeer binnedring, noem ons hulle METEORE. Party is groot genoeg om met die blote oog gesien te word en dan praat ons van verskietende sterre.
  • Meteore wat so helder soos Venus is, noem ons vuurballe (“fire balls”).
  • Die grootste meteoor-asteroïede wat die aarde nog getref het, is bekend as Hoba. Dit het Namibië getref en het sowat 60 ton geweeg. Jy kan dit vandag nog naby Grootfontein besigtig.

Asteroïedes

  • Asteroïedes is reusemeteoriete met ’n deursnee van tot een kilometer. Ongeveer 40 000 asteroïedes wentel om die son, tussen die planete Mars en Jupiter – daarom noem ons dit die asteroïede-gordel.
  • Ceres is die grootste een en het ’n deursnit van sowat 1 000 km.
  • Baie glo dat dit so ’n enorme asteroïede was wat die aarde getref en stofwol­ke veroorsaak het wat alle ligstrale uitblokkeer het en veroorsaak het dat die dinosourusse 65 miljoen jaar gelede uitgesterf het.
  • Die laaste groot asteroïede het die aarde in 1908 in Siberië getref.
  • Wetenskaplikes reken dat die aarde elke paar honderd jaar getref behoort te word. Hulle meen dus dat ons maar die ruimte bokant ons moet dophou.
  • Duisende amateurs reg oor die aarde kyk elke aand getrou en rapporteer alle “nuwe” voorwerpe. Daar word na hierdie voorwerpe as “near earth objects” of NEO’s verwys.
  • Daar word gereken dat daar sowat ’n duisend in die ruimtes relatief naby aan ons is en dat slegs die helfte hiervan al ontdek is.
  • Komete is egter die voorwerpe wat slegs enkele maande voordat hulle vir ons ’n bedreiging inhou, sigbaar is.
  • Marvin Kilgore, ’n Amerikaner, het tans die grootste versameling asteroïede fragmente en verduidelik dat asteroïedes ongelooflike minerale samestellings het wat, indien die mens die tegnologie gehad het, ontgin sou kon word!

Op die WEB:

Kyk gerus na die volgende webruimtes:

  • neo.jpl.nasa.gov/neo.html
  • planet.dm.unipi.it/neodys/
  • impact.arc.nasa.gov

Kyk hoe die ruimte bokant ons deur wetenskaplikes gemonitor word!

Aktiwiteit:

Om jou kennis oor die ruimte te toets

1. Wat is:

a) ’n komeet?

b) ’n asteroïede?

c) ’n verskietende ster?

d) ’n krater?

2. Watter komeet het:

a) impak op Jupiter gehad?

b) was in 1986 in ons lugruim?

  1. Waar is voorbeelde van kraters wat deur ruimteliggame veroorsaak is in Suidelike Afrika?

4. Waar is:

a) Kuiper se gordel?

b) die asteroïedegordel?

5. Wat is die naam van die grootste asteroïede in die asteroïedegordel?

Assessering van VRAE - KOMETE:

Het jy die vrae korrek beantwoord?

[LU 2.4]

Assessering

LU 2

Konstruksie van Wetenskapkennis

Die leerder ken, interpreteer en pas wetenskaplike, tegnologiese en omgewings- kennis toe.

Dit word bewys as die leerder:

2.1 betekenisvolle inligting kan oproep;

2.2 inligting kan kategoriseer;

2.3 inligting kan interpreteer;

2.4 kennis kan toepas.

Memorandum

Komete en ander ruimtereisigers

AKTIWITEIT: VRAE

1. a) Stukke ys en rots wat om die son wentel

b) reuse-meteoriete

c) meteore

d) impakgate

2. a) Shoemaker - Levy 9

b) Halley

3. Tswaing naby Pretoria, Vredefortkoepel, Hoba in Namibië

4. a) Kuiper se gordel – koue dele agter Neptunus en Pluto

b) tussen Mars en Jupiter

5. Ceres

Questions & Answers

Wat d meaning of management
igwe Reply
disaster management cycle
Gogul Reply
cooperate social responsibility
igwe
Fedric Wilson Taylor also define management as the act of knowing what to do and seeing that it is done in the best and cheapest way
OLANIYI
difference between microeconomics and macroeconomic
Ugyen Reply
microeconomics is the study of individual units, firm and government while macroeconomics is the study of the economic aggregates.
okhiria
The classical theory of full employment
Lovely
what is monopoli power
Adzaho Reply
the situation that prevails when economic forces balance so that economic variables neither increase nor decrease
Bombey
what is equilibrium
Kabir
what are the important of economic to accounting students with references
salihu Reply
Economics is important because it helps people understand how a variety of factors work with and against each other to control how resources such as labor and capital get used, and how inflation, supply, demand, interest rates and other factors determine how much you pay for goods and services.
Muhammad
explain the steps taken by the government in developing rural market?
Azeem Reply
contribution of Adam smith in economics
abel Reply
I will join
Dexter
I will join
Patrick
Hey
Fatima
Hey
Amir
Hello
AS
hey
Umarou
I love this book and i need extra Economic book
Amir
Hey
Amir
what's happening here
AS
I love this book and i need extra Economic book
Amir
what is the meaning of function in economics
Effah Reply
Pls, I need more explanation on price Elasticity of Supply
Isaac Reply
Is the degree to the degree of responsiveness of a change in quantity supplied of goods to a change in price
Afran
what is production
Humaira
Okay what is land mobile and land unmobile
scor
And what are the resources in land
scor
what is production
Humaira
the proces of using the services of labor and equipmnt together with other in puts to make goods and services availble
Bombey
Okay what is land mobile and land unmobile
scor
Discuss the short-term and long-term balance positions of the firm in the monopoly market?
Rabindranath Reply
hey
Soumya
hi
Mitiku
how are you?
Mitiku
can you tell how can i economics honurs(BSC) in reputed college?
Soumya
through hard study and performing well than expected from you
Mitiku
what should i prepare for it?
Soumya
prepare first, in psychologically as well as potentially to sacrifice what's expected from you, when I say this I mean that you have to be ready, for every thing and to accept failure as a good and you need to change them to potential for achievement of ur goals
Mitiku
parna kya hai behencho?
Soumya
Hallo
Rabindranath
Hello, dear what's up?
Mitiku
cool
Momoh
good morning
Isaac
pls, is anyone here from Ghana?
Isaac
Hw s every one please
Afran
Ys please I'm in Ghana
Afran
Hello
OLANIYI
pls anyone from Nigeria
OLANIYI
am a new candidate here, can someone put me 2ru
OLANIYI
hello
OLANIYI
Pls economic A level exam tomorrow pls help me
akinwale
am from Ghana
Jacob
hi
Charles
Pls economic A level exam tomorrow pls help me
akinwale
Hi
Dev
bol Diya discuss ab krega v
Dev
hello Mr. Rabindranath
Dev
what do you want Dimlare
Dev
yes tell me your desire to have it
Dev
to have what?
OLANIYI
Good luck
JOSEPH
I want to know about economic A level tomorrow pls help
Lerato
okay
Umarou
okay
Umarou
hi
Humaira
hi
Liaqat
what is firms
Anteyi Reply
A firm is a business entity which engages in the production of goods and aimed at making profit.
Avuwada
What is autarky in Economics.
Avuwada
what is choice
Tia Reply
So how is the perfect competition different from others
Rev Reply
what is choice
Tia
please what type of commodity is 1.Beaf 2.Suagr 3.Bread
Alfred Reply
1
Naziru
2
Mayor
what?
Musawir
what?
Musawir
what is the difference between short run and long run?
Ukpen Reply
It just depends on how far you would like to run!!!🤣🤣🤣
Anna
meaning? You guys need not to be playing here; if you don't know a question, leave it for he that knows.
Ukpen
pls is question from which subject or which course
Ada
Is this not economics?
Ukpen
This place is meant to be for serious educational matters n not playing ground so pls let's make it a serious place.
Docky
Is there an economics expert here?
Docky
Okay and I was being serous
Anna
The short run is a period of time in which the quantity of at least one inputs is fixed...
Anna
that is the answer that I found online and in my text book
Anna
Elacisity
salihu
My ma het umfeseem en ha voete swel baie en sy kani uriene afslaan ni wat kan dit veroorsaak
Miggie Reply

Get the best Algebra and trigonometry course in your pocket!





Source:  OpenStax, Natuurwetenskappe graad 9. OpenStax CNX. Sep 15, 2009 Download for free at http://cnx.org/content/col11068/1.1
Google Play and the Google Play logo are trademarks of Google Inc.

Notification Switch

Would you like to follow the 'Natuurwetenskappe graad 9' conversation and receive update notifications?

Ask